30 Bin Üyemize Katılın
E-Bülten yayınlarımız için abone olun.
kontek enerji
teksan

teksan

Yenilenebilir Enerji Sektöründe YEKDEM, YEK ve YEKA Nedir?

YEKDEM nedir? YEK nedir? YEKA nedir? YEKDEM nasıl çalışır? YEKDEM olmasaydı? ve bir çok merak edilen soruların yanıtları yazımızda…

Yenilenebilir Enerji ile ilgilenenlerin bilmesi gerekenler:

YEKDEM NEDİR?

MADDE 11 – (1) Bu Yönetmelik; üretim lisansı sahibi tüzel kişilere yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı üretim tesisleri için Yenilenebilir Enerji Kaynak Belgesi verilmesi ile 5346 sayılı Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımına İlişkin Kanun kapsamında işletilecek YEK Destekleme Mekanizmasının kuruluşu ve işleyişini düzenlemek amacıyla kamu tüzel kişilerinin görev ve yetkileri ile ilgili gerçek ve tüzel kişilerin hak ve sorumluluklarına ilişkin usul ve esasları kapsar.

MADDE 31 – a) YEK Destekleme Mekanizması (YEKDEM): Bu Yönetmelik kapsamındaki yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı üretim faaliyeti gösteren üretim lisansı sahibi tüzel kişilerin bizzat ve LÜY kapsamında yenilenebilir enerji kaynaklarından üretim yapan kişilerin bölgelerinde bulundukları perakende satış lisansı sahibi dağıtım şirketleri aracılığıyla faydalanabileceği fiyatlar, süreler ve bunlara yapılacak ödemelere ilişkin usul ve esasları içeren destekleme mekanizmasıdır.

YEK NEDİR? NEYİ KAPSAR?

MADDE 31 – b) Bu Yönetmelik kapsamındaki yenilenebilir enerji kaynakları: Rüzgâr, güneş, jeotermal, biyokütle, biyokütleden elde edilen gaz (çöp gazı dâhil), dalga, akıntı enerjisi ve gel-git ile kanal veya nehir tipi veya rezervuar alanı onbeş kilometrekarenin altında olan veya pompaj depolamalı hidroelektrik üretim tesisi kurulmasına uygun elektrik enerjisi üretim kaynaklarını kapsar.

YEKDEM 31.12.2020 tarihinde bitiyor. Bu tarihten sonra işletmeye alınacak tesisler YEKDEM’den faydalanamayacak. (Mücbir sebepten dolayı YEKDEM süresi 6 ay daha uzatılmıştır.)

YEKDEM nasıl çalışır?

Aşağıdaki tablo YEKDEM ile verilen destekleri açıklıyor:

Tablo 1: YEKDEM Destekleri
  • Her tesis türünün farklı aksam kırılımı var.
  • RES’in aksam kırılımı ve bunların yerli olarak imal edilmesi karşılığı verilen destek aşağıdaki tabloda görülebilir.
  • RES’de en fazla toplam 3,7 USD-cent/kWh ilave katkı alınabilir!
  • Minimum yerli katkı oranı %51 olmak zorundadır!
  • (I) Sayılı Cetvel: YEKDEM taban fiyatı desteği, tesisin işletmeye giriş tarihinden itibaren 10 yıl boyunca verilir. 10. yılın sonunda projeler çalışmaya devam eder. Bir RES’in, hidroelektrik santralinin, vb. ticari ömrü ne kadarsa, bunun sadece ilk 10 yılı YEKDEM kapsamında desteklenir.
  • (II) Sayılı Cetvel: YEKDEM yerli katkı desteği, tesisin işletmeye giriş tarihinden itibaren 5 yıl boyunca verilir.
Kanat0,8
Jeneratör ve güç elektroniği0,7
Türbin kulesi0,6
Rotor ve nasel gruplarındaki mekanik aksamın tamamı (Kanat grubu ile jeneratör ve güç elektroniği için yapılan ödemeler hariç)1,6
Tablo 2: Rüzgar Enerjisine Dayalı Üretim Tesisi
Şekil 1: Kaynaklara Göre YEKDEM Kapsamındaki Santrallerin Yıllık Kurulu Güç Toplamları

YEKA NEDİR?

YEKA = Yenilenebilir Enerji Kaynak Ayrımı.

  • Daha büyük ihaleler (RES’de YEKA 1 = 1.000 MW, YEKA 2 = 4 x 250 MW)
  • Daha fazla yerlilik ( %65 YEKA 1, %55 YEKA 2, (YEKDEM’de %51))
  • Daha düşük fiyat (YEKA 1 = 3,49 USD cent / kWh, YEKA 2 = 3,53 – 4,56 USD cent / kWh)
  • Daha uzun alım garantisi (YEKA 1 ve 2 = 15 yıl)
  • Yatırım zorunluluğu (YEKA 1’de AR-GE Merkezi ve Nasel fabrikası kurulması zorunluluğu vardı. YEKA 2’de bunlar yoktu.)

>> 2017’deki RES YEKA 1’i Siemens – Türkerler – Kalyon konsorsiyumu kazandı.
>> 2019’daki RES YEKA 2’lerin ikisini EnerjiSA, ikisini de Enercon kazandı.

YEKDEM yerine YEKA olur mu?

YEKDEM, değerlendirilmesi daha zor küçük kapasiteli sahalarda YEK’lerden elektrik üretimini desteklenmesi için var.
– Devlet belli bir fiyattan alım garantisi vermek zorunda.

YEKA’ların (RES için) en küçüğü 250 MW’lık yüksek verimli projelerdi.
– Devletin minimum fiyattan alım garantisi vermesi gerekmiyor. En düşük fiyatı veren ihaleyi alıyor.

Gerekli düzenlemelerin yapılması gerekli.

Salgın döneminde elekrik fiyatının içinde YEKDEM’in payı neden arttı?

Salgından dolayı elektrik tüketimi Mart’ta %6, Nisan’da %15, Mayıs’ta ise %17 azaldı. Haziran’ın ilk haftasında %11’lik bir büyüme var.

  • Yılbaşından Haziran ayı sonuna kadar küçülme %3,8
  • Doğal gaz santrallerinin elektrik üretimindeki payı %50’lerden %16’ya geriledi.
  • (Tüketim azalınca, ithal kaynakla üretim yapan santrallerin şalterleri kapatıldı.)
  • YEK’e dayalı eletrik üretimi ilk 5 ayda %52’ye ulaştı. (Talebi karşılamaya yetti ve arttı!)
  • YEK arttı, doğal gaz azaldı.
  • Çok daha az doğal gaz ithal ettik.
  • Elektrik spot fiyatları düştü!

Brent petrol fiyatları 65 USD’den 20 USD’ye kadar geriledi. Doğal gaz fiyatları petrole endeksli. Doğal gazın da fiyatı düştü.

  • Ancak BOTAŞ bu düşüşü doğal gaz tarifelerine yansıtmadı!
  • Aslında elektrik fiyatları çok daha fazla düşebilir.

Enerji portföyünde YEK’in payı artınca, YEKDEM ödemeleri de artıyor. Spot fiyat / piyasa takas fiyatı düşse de YEKDEM maliyeti artıyor. (Nisan ayındaki artış, EPDK’nın öngördüğünün iki misli.)

  • Ödenen para = PTF (Piyasa Takas Fiyatı) + YEKDEM.

Bunun büyük bir çoğunluğu hane halkı değil, çok daha fazla elektrik kullanan sanayi kuruluşları ödüyor.

YEKDEM kapsamında yer alan hidroelektrik enerji santrallarının, RES, GES ve diğer yenilenebilir enerji santrallarından daha fazla pay aldığı unutulmamalıdır. Geçici olan bu durumdan dolayı YEKDEM kaldırılsın denemez!

Aşağıdaki grafik, özellikle son 3 ay içinde YEKDEM’li ve YEKDEM’siz piyasa takas fiyatlarının arasındaki makasın ne kadar çok açıldığını gösteriyor.

Aşağıdaki tablolar da 2019 ve 2020 yılları arasında YEKDEM’li ve YEKDEM’siz PTF’nin farkını gösteriyor.

  • 2019 yılında YEKDEM için 2,1 $/MWh fazla ödenmiş.
  • 2020 yılının ilk 4 ayında bu bedel 7,1 $/MWh’a çıkmış

YEKDEM OLMASAYDI?

  • YEK’te son 10 yılda yapılan toplam yatırım 50 milyar USD.
  • Toplam enerji yatırımlarının %55’i.
  • 2012’de 12 GW’lık YEK’e dayalı kurulu güç, 2020 yılında 45 GW’a yükseldi.
  • Toplam kurulu gücün yarısı.
  • 45 GW’lık YEK santrallerinin 26 GW’ı YEKDEM kapsamında.
  • Enerji üretimindeki payı %30.
  • Bu yılın ilk 5 ayında %52.

Tüm bu gelişmeler YEKDEM sayesinde oldu. Peki ya OLMASAYDI?

  • YEK santrallarının pek çoğu yapılamayacak, yerlerine kömür ve doğal gaz santralleri yapılacaktı.
  • Elektrik fiyatları yaklaşık 1,5 $c/kWh daha yüksek olurdu.
  • Son 12 ayda 4,6 $c/kWh olan spot elektrik fiyatı > 6 $c/kWh olacaktı.
  • EPDK verilerine göre 2018 – 2019 yıllarında YEKDEM için 4,5 milyar USD cebimizden para çıktı.
  • 1,5 $c/kWh fiyat farkından dolayı 7 Milyar USD çıkacaktı.
  • YEK’e dayalı santraller yerine yapılacak doğal gaz santralleri için de + 3 milyar USD’lık doğal gaz ithalatı yapılacaktı.
  • (EÜD Raporuna göre YEKDEM’e tabii 77 TWh/yıllık üretime karşılık 15 milyar sm3 doğal gaz alınacaktı. Bunun değeri de 4,4 milyar $.)

Sonuç:

>> YEKDEM sayesinde 2,5 milyar USD daha az para ödedik.
>> Enerji bağımlılığımız azaldı.
>> Cari açığımız azaldı.
>> Enerjide arz fazlası oluştu. Fiyatlar aşağı çekildi ve elektrik kesintileri azaldı.
>> 30 – 45 yıl garanti ömrü olan santrallere 10 yıl YEKDEM ödemesi yapıldığı unutulmamalı!

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir