30 Bin Üyemize Katılın
E-Bülten yayınlarımız için abone olun.
  • DOLAR
    5,598
  • EURO
    6,3621
  • BIST
    103408
Solar Çatı Hesaplama Modülü
MENÜ

Tasarımcı Firmanızı Baştan İyi Seçin, Ucuz Fiyat İyi Fiyat Değildir – Haluk Direskeneli

Köşe Yazısı – Haluk Direskeneli

Bundan yıllar yıllar önceydi. Batı Anadolu’da (Etibank Madeni’nin yanında) kurulmuş tesiste çıkarılan maden öğütülüyor, taş topraktan arındırılıyor, saflaştırılıyordu.

Tesis bir kademe daha ileriye gidip daha fazla saflaştırma yapmak, ürününün kalitesini ve fiyatını artırmak istedi. Bu iş için gerekli teknolojiyi satın aldı, getirdi. Yeni teknoloji 10 MWe otoprodüktör buhar türbini ve 50 bar 500°C yüksek basınç ve yüksek sıcaklıkta saatte 55 ton buhar üretecek fuel-oil ve doğal gaz yakacak buhar kazanı istiyordu. Uluslararası ihale açtılar.

Biz de Türk-Amerikan ortak girişim şirketi olarak ihaleye katıldık. Amerikan buhar kazanı şirketinin tasarım lisansı ile verdiğimiz buhar kazanı teklifi işi aldı. Fiyatımız 1997 itibari ile 1.75 m$ ve teslim süresi 2 yıl idi. Ana genel görünüş ve detay resimlerin hepsini Amerikan kazan manuellerine ve ASME standartlarına uygun olarak burada biz çizdik. Yüksek basınçlı buhar ihtiyacı kazanda özel alaşımlı paslanmaz çelik boru gerektiriyordu. Özel alaşımlı boruları yurtdışından aldık. Kazan çok büyüktü. Fabrikada parça parça çelik, boru duvarı, kızdırıcı, dom imalatı yaptık. Sonra kamyonlarla yerine taşıdık. Sahada uzun süren bir montaj yaptık. İki yıl içinde iş bitti, buhar kazanı ortaya çıktı, basınç testlerini, deneme çalışmasını yaptık. Kati kabul yaptık, iş bitirme belgemizi, son ödemeyi, teminat mektubumuzu aldık, sahadan ayrıldık.

Sonra zaman geldi bizim Amerikalı şirket ile yaptığımız uzun dönem lisans anlaşması bitti. Ekonomik kriz oldu, JV şirketimiz küçüldü, kapandı ve Ayaş yolundaki fabrika satıldı. Rakiplerimiz kapandı ortadan kayboldu.

Aradan zaman geçti, artık özelleşmiş olan aynı bor maden tesisi sahada maden yanında yeni bir tesis yapmaya karar verdi. Komple endüstriyel tesis işi ihalesini bu defa yerli bir inşaat müteahhitti firması aldı. Proje kapsamında saatte 160 ton buhar üretecek fueloil ve doğal gaz yakan buhar kazanı ihtiyacı vardı. Ana müteahhit firma, piyasada bu işi yapabilecek endüstriyel tesis kuran ihtisas sahibi firma aradı. Az sayıda kalan eski tecrübeli firmalardan birini buldu, sözleşme imzalandı. Özel ihtisas sahibi yerli alt yüklenici firma, yabancı bir tasarımcı firma bulacak, ondan alacağı lisans, proje tasarım ve özel imalat ile buhar kazanını yapıp teslim edecekti.

Firma Uzak Doğu’da yerleşik bir yabancı buhar kazanı firması buldu. Uzak Doğulu yabancı mühendisler geldiler, yer gördüler, mevcut bizim buhar kazanının teknik genel görünüş ana resimlerini aldılar ve gittiler. Sonra beraber çok uygun fiyatlı bir fiyat verdiler. Fiyatları 2007 itibari ile 3m$, teslim süresi ise 3 yıl idi.

Yeni teknik resimler AutoCad ile çizildi, internet üzerinden buraya gönderildi. Basınçsız çelik aksam burada imal edildi. Basınçlı aksam buhar boruları, dom, emniyet valfleri, enstrümantasyon Uzak Doğu’dan gönderildi. Süpervizör yönetiminde yerli firmalar saha inşaat ve montajını yaptılar bitirdiler.

İş, soğuk ve sıcak basınç testine ve deneme çalıştırmasına geldi. Kazan fueloil besleme ile yakıldı çalıştırıldı, sıcaklık ve basınç zaman içinde yavaş yavaş artırıldı, saatte 160 ton tam yüke gelirken buhar kazanının buhar boruları birer ikişer patlamaya başladı. Kazan hemen durduruldu. İş karıştı, herkes birbirini suçlamaya başladı.

Yabancı firma kaçtı gitti, kayboldu. Zaten tasarım ve malzeme parasını önceden almıştı. Yerli iki firma, ana müteahhit inşaat firması ile endüstriyel tesis yapan alt taşeron firma mahkemelik oldular. Tesis yerinde öyle çalışamaz kaldı.

Konu yazarınıza geldi, gayri resmi olarak durumu incelemem istendi. Ne oldu? Niye oldu?  Resimleri gönderdiler inceledim.

Yabancı firma yer görme sırasında bizim ilk yaptığımız Amerikan lisanslı buhar kazanının resimlerini almış, buhar kazanı hacmini, kızdırıcılarını, fueloil yakıcılarını üç misli artırmış, aynı görüntüde yeni resimler çizip detaylandırmış.

Diğer ekipmanları, kurum üfleyicileri, pompaları ve fanları benzer şekilde büyütmüş. Ellerinde bir referans olmadan devreye sokmuş. Ancak atladıkları bir konu var. Biz genel görünüş resimlerine buhar kazanı boru kalitesini ve ebatlarını yazmamıştık. Detay resimlerinde vardı ama onları vermemiştik. Tasarımda özel alaşımlı kalın çelik çekme boru yerine, basit çelik boru kullanmışlardı ve kazan boruları tam yükte patır patır patlamıştı.

Sonunda yerli firmalar aralarında uzlaştılar, kazan boruları yenilendi, soğuk-sıcak basınç testleri yapıldı, çalıştı ve teslim edildi. Bu arada çok zaman ve para kaybedildi. Her iki firma parasal zorluğa girdiler ve kapandılar.  Piyasa tecrübeli iki firmayı kaybetti.

Aynı durum bugün yeni büyük termik santrallerde de var…

Çalışıyorlar ama nasıl ve nereye kadar?..

Haluk Direskeneli

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir