Primer Frekans Kontrol’ü Nedir, Ne Anlama Gelmektedir. Nerelerde Kullanılmaktadır.

Primer frekans kontrol hizmeti, sistem frekansının düşmesine yada yükselmesine tepki olarak ünite aktif çıkış gücünün hız regülatörü ile otomatik artırılması yada azaltılması yoluyla sistem frekansının yeni bir denge noktasına getirilmesini sağlar.

Sistem frekansının düşmesi veya yükselmesi durumunda devreye alınan ilk yan hizmet Primer Frekans Kontrol Hizmetidir. 

Primer frekans kontol tepkisi, frekans sapmasını takiben bir kaç saniye içinde başlar ve 30 saniyeyi geçmeden en yüksek değerine erişir. Primer frekans kontrol tepkisinin 15 dakika boyunca sürdürülebilmesi gerekmektedir.

15 dakika içinde Sekonder Frekans Kontrol (SFK) yedekleri devreye girerek, olası yeni bir arz kaybına önlem olarak kullanılmak üzere primer frekans kontrol yedeklerini boşaltır.

Otomatik olarak devreye girmesi sebebiyle yine sistem işletimi açısından kritik bir öneme sahip olan Sekonder Frekans Kontrol yedekleri de dengeleme güç piyasasında hazır bulunan ve manuel olarak Sistem İşletmecisi tarafından aktive edilen Tersiyer Kontrol yedekleri ile ikame edilerek yeni bir arıza durumu için hazır hale getirilir.

Primer Frekans Kontrol hizmetinin Amacı

Temel Amaç; Tüm senkron alanı güç sisteminin işletme güvenilirliğini sağlamak, Herhangi bir olay durumunda sapmaya uğrayan sistem frekansını, sabit bir noktada dengeleyerek referans frekans değerine (50 Hz) geri getirmeksizin kararlı halde tutmaktır.

PFK HİZMETİ Nelerde Kullanılır

→ Primer frekans kontrolüne katılımdan muaf tutulan bu üretim tesisleri, talep edilmesi ve TEİAŞ tarafından uygun bulunması durumunda primer frekans kontrol hizmeti sağlamak üzere TEİAŞ ile primer frekans kontrol hizmet anlaşması imzalayabilir. 

→ Primer frekans kontrolüne katılması beklenen üreticilerin primer frekans kontrol hizmet anlaşmasını imzalaması zorunludur. 

→ Primer frekans kontrolüne katılacak üretim tesislerinin toplam kurulu güçlerinin en az primer frekans kontrolüne katılım oranı seviyesinde primer frekans kontrol rezerv miktarı sağlayacak şekilde ve sürekli olarak primer frekans kontrol hizmetine katılması zorunludur. 

→ Üreticiler primer frekans kontrolü için ayırmış oldukları rezervleri dengeleme mekanizması kapsamında başka bir piyasaya teklif edemez veya ikili anlaşmalar yoluyla satamazlar.

→ Primer frekans kontrol hizmeti sağlayan üreticilere TEİAŞ sabit birim bedel üzerinden ödeme yapar. Primer frekans kontrol hizmeti sağlanması nedeniyle ortaya çıkabilecek enerji açık ya da fazlası enerji dengesizliği kapsamında değerlendirilir. 

→ Primer frekans kontrolüne katılacak üreticiler ile TEİAŞ primer frekans kontrol hizmet anlaşmaları imzalar. Bu hizmet anlaşmalarında, primer frekans kontrolüne katılım zorunluluğu bulunan her bir üretim tesisinin, Elektrik Piyasası Şebeke Yönetmeliği çerçevesinde yapılan primer frekans kontrol performans testleri neticesinde tespit edilmiş olan primer frekans kontrol rezerv kapasitesi değerleri yer alır. 

→ Üreticinin primer frekans kontrolüne katılım oranı Sistem İşletmecisinin toplam primer frekans kontrol yedeğinin primer frekans kontrolüne katılacak üreticilere paylaştırılacak şekilde belirlenir.

→ Katılım oranı %5 ‘in üzerinde olamaz.

→ Katılım oranı TEİAŞ tarafından en az yılda bir defa güncellenir. Primer frekans kontrolüne katılım oranındaki değişiklikler, değişikliğin aktif olacağı tarihten en az bir ay önce belirlenir ve üreticiye Piyasa Yönetim Sistemi (PYS) aracılığı ile bildirilir. 

→ Primer frekans kontrolüne katılacak üretim tesisinin primer kontrol rezerv miktarı, toplam kurulu gücün katılım oranı kadar olacak şekilde hesaplanır. 

→ Primer frekans kontrol hizmet anlaşması olan üreticilerin bir gün sonrası için sağlayacakları primer frekans kontrol rezerv miktarı her gün en geç saat 16:00’a kadar kesinleşmiş gün öncesi üretim/tüketim programları ile beraber, saatlik bazda sistem işletmecisi’ne PYS aracılığıyla bildirir. 

→ Bünyelerinde termik üretim tesisleri bulunan üretici firmaların primer frekans kontrol rezervi için termik ünitelere öncelik vererek Milli Yük Tevzi Merkezine bildirmeleri önemlidir. 

→ Yapılan bildirimleri Milli Yük Tevzi Merkezi her gün saat 17:00’a kadar kontrol ederek onaylar. MYTM bildirimlerde değişiklik yapılmasını gerekli görmesi durumunda üreticiden primer frekans kontrol rezerv miktarını 1 saatlik süre içerisinde düzeltmesini isteyebilir. 

→ Primer frekans kontrolüne katılması uygun görülen üreticiler ile TEİAŞ arasında, TEİAŞ tarafından hazırlanıp Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu tarafından onaylanan standart primer frekans kontrol hizmet anlaşmaları imzalanır. 

→ Primer frekans kontrol hizmet anlaşmalarının en az aşağıdaki bilgi ve belgeleri içermesi gereklidir:

  • Primer frekans kontrol hizmeti vermesi planlanan her bir üretim tesisi için Elektrik Piyasası Şebeke Yönetmeliğinde yer alan primer frekans kontrolüne ilişkin şartların sağlanıp sağlanmadığına ilişkin primer frekans kontrol performans testleri sonuçlarını içerir belgeler,

  • Üreticinin MW cinsinden sağlamakla yükümlü olduğu primer frekans kontrol rezerv miktarı,

  • Üreticinin, yükümlülüğü kadar primer frekans kontrol rezerv miktarının sağlanacağının anlaşma süresince garanti edildiğini gösterir taahhütname,

  • Anlaşmanın üreticiye ait tesislerden hangilerini kapsadığı ve bu üretim tesislerinin teknik özellikleri,

  • Anlaşma kapsamında yer alan üretim tesisleri için primer frekans kontrol performans testleri sonucunda belirlenen MW cinsinden sağlayabilecekleri maksimum ve minimum primer frekans kontrol rezerv kapasiteleri 

→ Primer Frekans kontrol hizmeti ücretlendirilmesi EPYHY’nin 14. ve 15. maddelerine göre belirlenir.

→ Üreticinin primer frekans kontrol hizmet anlaşması esaslarına uymaması durumunda karşılaşacağıcezai yaptırımlar EPYHY’nin 16. Maddesine göre uygulanır.

→ Primer frekans kontrolüne katılım oranı EPYHY’nin 1. geçici maddesine göre minimum 1% olarak belirlenmiştir.