30 Bin Üyemize Katılın
E-Bülten yayınlarımız için abone olun.

Plastik Atık İthalatında Çin Benzeri Düzenleme Yapılmalı

Prof. Dr. Mustafa ÖZTÜRK (Köşe Yazısı ) – Gelişmiş zengin ülkelerin “Kullan At” atık kültürü dünyayı tehdit ediyor. Gelişmiş zengin ülkeler, değerlendirilebilir atıklarını, ucuz işçiliğin, çevresel hassasiyetin, kapasitenin ve altyapının en az olduğu ülkelere ihraç etmektedir.

Dünyanın bir bölümünü kirlettiğinizde, geri kalanını da kirlettiğinizi unutmayın. Zengin ülkelerin kirli plastik atıkların fakir ülkelere göndermesi kabul edilmez bir haksızlıktır.

2018 yılı Ocak ayına kadar herkes Çin’e kirli plastik atık ihraç ediyordu, çünkü kontaminasyon standartları düşüktü ve fiyatları çok rekabetçiydi. Plastik ambalajların çok renkli, çok katkı maddeli, çok katmanlı, karışık bileşimler içermesi daha karmaşık hale getirmiş ve geri dönüşümünü daha da zorlaştırmaktadır.

Diğer yandan 2017 yılı verilerine göre dünyada kullanılan plastik atıkların sadece %9’u geri dönüştürülebiliyor, %12’i yakılıyor ve %79 depolanıyor. Plastik atıkların illegal yakılması ile insan sağlığı için çok zararlı kirletici gazlar salımlanır. Plastik atıklar doğada 450 yılda bozulmaktadır.  

“Dünya’da 6 milyar, okyanuslarda 100 milyon ton plastik atık var.”

Bugün dünyada 6 milyardan fazla plastik atık var, 2050 yılında denizlerde balıkların ağırlığından çok plastik atıkların olacağı tahmin edilmektedir.

Okyanuslarda 100 milyon ton plastik bulunduğunu ve bunun %80-90’ının kara kaynaklı olduğu tahmin edilmektedir.

Çin yasağından önce sözde çevreci AB ülkeleri, Kanada, Avusturalya, Japonya ve ABD’de geri dönüşüm için kaynakta ayrı toplanan plastik atıklarını sırasıyla %95 ve %70’i Asya ülkelerine ihraç edilmekteydi.

Çin, 1 Ocak 2018’den itibaren plastik atık ithalatında kirleticilerle ilgili yeni sınır değerleri (binde beşten (%0,5) az kirletici olması gibi standartları) uygulamaya koydu. Çin, plastik atık ithalatını yasaklamadan önce ve sonra en büyük 10 ülkenin ihracat miktarları Şekil 1’de verilmiştir. Çin’in plastik atık ithalatında kirleticilerle ilgili yeni limitler getirmesi dünyada deprem etkisi yaptı. Karar, küresel pazarda büyük bir şok etki oluşturdu.

Şekil 1. İhracat Miktarlarında Değişim

Şekil 1’de görüldüğü gibi, yeni düzenleme ile birlikte, plastik atık ithalatı 581 bin ton/ay’dan 23,9 bin ton/ay’a düştü, yani plastik atık ithalatı 24 kat azaldı. Bugün Çin, dünyadaki ithalatın yalnızca %1’ini oluşturuyor.

Çin’in, plastik atık ithalatını yasaklaması insanlık ve doğa için yaptığı en iyi şeylerden biridir.

Plastik atık ithalatı ile ilgili Çin’in yasal düzenlemesinden sonra Malezya, Vietnam, Tayland, Endonezya, Tayvan, Hindistan ve Türkiye gibi ülkelerde plastik atık ithalatı sıçraması 2017 yılının ilk yarısında 489.000 tondan 2018’in ilk yarısında yaklaşık 1,39 milyon tona çıkmıştır.

Çevre Bakanı, Malezya’ya standart dışı ithal edilen 3.000 metrik ton geri dönüştürülemeyen kirli plastik atığı İngiltere’ye geri göndereceğini bildirdi. Ülkesinin gelişmiş ülkelerin arka bahçe çöplüğü olmayacağını ifade etti. Çevre Bakanı, “Kendi atıklarınızı kendi ülkenizde yönetmeye ve geri dönüşümünü yapmaya çalışın.” dedi.

Çin ve Hindistan, plastik atık ithalatında kısıtlama getirince gelişmiş ülkeler, Türkiye, Endonezya, Malezya, Vietnam, Tayland ve Tayvan gibi diğer Asya ülkelerine yönelmeye başladı. Bu ülkelerin çoğunda uluslararası normlarda tekniğine uygun geri dönüşüm tesisleri bulunmamaktadır. Ayrıca Çin ve Hindistan yasaklamasından sonra gelişmiş ülkeler plastik atıklarını enerji amaçlı yakmaya, hatta depolamaya başladılar. Gelişmiş ülkelerde ihraç edilmeyen atığın oluşturduğu çevre kirliliği sorunlarını ilk defa tartışılmaya başladı.

Okyanuslarda nesli tükenmekte olan yaklaşık 700 türün plastik atıklardan ve mikroplastiklerden dolayı etkilendiği bilinmektedir. Bir ölü balinanın midesinde 13 kg plastik atık bulundu. Mikroplastikler, gıda zinciri yoluyal insanlara kadar ulaşmaktadır.

Çin ve Hindistan’ın plastik atıkları yasaklamasından sonra gelişmiş ülkelerde özellikle tek kullanımlık plastik kullanımının yasaklanması ile ilgili ciddi çalışmalar başladı. AB ülkeleri 2021 yılından itibaren geçerli olmak üzere tek kullanımlık plastikleri yasakladı.

Türkiye, sıfır atık projesini geliştirirken/yaygınlaştırırken, plastik torbaları ücretli yaparken ve ambalaj atıkların geri dönüşümü ile ilgili çalışmalar yaparken, diğer yandan, Çin’in ve Hindistan’ın kirlilik sınır değerlerini dahi sağlamayan sözde çevreci gelişmiş zengin ülkelerin kirli plastik atıkların ithal edilmesine izin vermesi ciddi çelişkidir.

Zengin gelişmiş ülkelerden kirli plastik atıkları ithal eden firmalar, Türkiye’de Çin sınır değerlerini sağlayacak şekilde arıtma işlemini yaptıktan sonra elde edilen ürünü Çin’e ihraç etmektedirler.

“Türkiye’deki firmalar tarafından ithal edilen plastik atık miktarının aylara göre tespiti yapılmalı ve kamuoyu ile paylaşılmalıdır.”

Kirli plastik atıklarla ilgili Çin yasaklamasından (1 Ocak 2018 tarihinde) önce ve sonra Türkiye’deki firmalar tarafından ithal edilen plastik atık miktarının aylara göre tespiti yapılmalı ve kamuoyu ile paylaşılmalıdır. Tabi ki, Hindistan, 1 Mart 2019 tarihinde yasakladı. Bu tarihten önce ve sonra da Türkiye’ye ithal edilen plastik atık miktarının aylara göre dağılım kamuoyu ile paylaşılmalıdır.    

Çin standartlarına göre kirli plastik atık ithal eden firmaların Çin sınır değerlerini sağlamak için;

  • Tesislerin lisanslı olup olmadığı,
  • Tesislerine giren kirli plastik atık miktarları, ton/gün, ton/ay ve ton/yıl
  • Tesislere giren atığın temizlenmesi için kullanılan su miktarı, m3/ton kirli plastik atık,
  • Kullanılan elektrik enerjisi miktarı, kWh/ton kirli plastik atık,
  • Sigortalı çalışan işçi sayısı, işçi/ton kirli plastik atık,
  • Temizleme sonucu oluşan atıksu miktarı, m3/ton kirli plastik atık,
  • Temizleme sonucu oluşan atıksuyun deşarj edildiği yer ve kirlilik yükü,
  • Temizleme sonucu oluşan değerlendirilmesi mümkün olmayan atığın miktarı, (ton/ ton kirli plastik atık), bertaraf edildiği veya depolandığı yer,
  • Temizleme sonucu oluşan ürün miktarı, ton/ ton kirli plastik atık,
  • Gelişmiş ülkelerde kirli plastik atık ithal eden firmaların kuruluş tarihi,

tespit edilmelidir.

Sözde zengin gelişmiş ülkelerin kirli plastik atıklarının temizlenmesi için, kurumsal kapasitesi ve altyapısı yeterince güçlü olmayan bizim gibi ülkeler ithal ederse;

  • Sıfır atık projesi,
  • Plastik torbalarının paralı olması,
  • Geri dönüşüm yükümlülüğü olan piyasaya sürenlerin gerçekçi geri dönüşüm hedefleri,
  • Belediyelerin atık altyapı ve bertaraf sorunları ve çözümleri,
  • Değerlendirilebilir atıkların kaynakta ayrı toplaması,
  • Döngüsel ekonomi,

Ne kadar başarılı olunur?  

Prof. Dr. Mustafa ÖZTÜRK
Teknik Danışman

Yazarlarımızın Diğer Köşe Yazıları için enerjiportali.com/yazarlar Bağlantısını Ziyaret Edebilirsiniz. 🙂

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir