30 Bin Üyemize Katılın
E-Bülten yayınlarımız için abone olun.


Gün Öncesi Piyasası (Spot Piyasa) Nedir?

Gün Öncesi Piyasası (Spot Piyasa) Nedir?

Elektriğin teslimat gününden bir gün öncesinde, elektrik ticareti ve dengeleme faaliyetleri için kullanılan, piyasa işletmecisi tarafından işletilen, organize edilen bir piyasadır.

Gün Öncesi Piyasası (GÖP)’nda Aralık 2011-Haziran 2016 tarihleri arasında Fransa kökenli Areva şirketinin e-terra ürünü kullanıldı. Kodlarının kapalı ve yabancı kaynaklı olması sebebiyle satın alınan ürün:

−Piyasa işletmecisinin ürünün işleyiş mekanizmasına hakim olamamasına,

−Geliştirme isteklerinin uzun süreli ve pahalı olmasına,

−Oluşan sorunlarda müdahale yavaşlığına,

−Çözüm kalitesinin kontrol edilememesine,

−Olası durumlar için analiz yapılamamasına yol açmaktaydı.

Bu nedenlerden ötürü yerli yazılım çalışmaları başlatıldı ve GÖP’te TürkGÖP kullanılmaya başlanıldı. Yerli kaynaklarla üretilen TürkGöp yazılımı ile:

-Gelişen piyasa koşullarına göre uyumlu hale getirilebilen,

-Kaynak kodlarının piyasa işletmecisine açık olduğu,

-Oluşan arızalara karşı hızlı müdahale imkanı tanıyan bir sistem elde edilmiştir.

GÖP ile:

  • Piyasa katılımcılarına üretim ve/veya tüketim ihtiyaçları ile sözleşmeye bağlanmış yükümlülüklerini gün öncesinde dengeleme olanağı sağlanır,
  • Piyasa katılımcılarına, ikili anlaşmalarına ek olarak bir sonraki gün için enerji alış-satışı yapma imkanı oluşturulur,
  • Elektrikenerjisi referans fiyatı (Piyasa Takas Fiyatı,PTF) belirlenir ve
  • Sistem İşletmecisi, TEİAŞ Milli Yük Tevzi Merkezi (MYTM)’ya gün öncesinden dengelenmiş bir sistem sağlanır.

GÖP Piyasası’nın Özellikleri Nedir?

  • Gün Öncesi Piyasası’na ilişkin piyasa katılımcılarının yükümlülüklerini içeren Gün Öncesi Piyasası Katılım Anlaşması’nı imzalayarak piyasa katılımcısı olan tüm lisans sahibi tüzel kişiler (Üretim Lisansı Sahipleri, OSB Üretim Lisansı Sahipleri, Dağıtım Lisansı Sahipleri ve Tedarik Lisansı Sahipleri) katılabilirler. GÖP’e katılım zorunlu değildir.
  • GÖP’e katılmayan oyuncular, ürettikleri elektriği ikili anlaşmalar ile satabilir ve Dengeleme Piyasası’na teklif edebilirken, tüketimlerini ikili anlaşma ile ala da bilir.
  • GÖP’te piyasa işlemleri günlük (avans dönemi) olarak, saatlik (uzlaştırma dönemi) bazda gerçekleştirilir. Piyasa katılımcıları saatlik, blok ve/veya esnek teklif verebilirler.
  • GÖP’te saatlik bazda arz ve talep kesiştirilerek referans fiyat olan PTF belirlenir.
  • Gün Öncesi Piyasası işlemleri günlük olarak, saatlik bazda gerçekleştirilir. Her bir gün, 00:00’dan başlayıp, ertesi gün 00:00’da sona eren saatlik zaman dilimlerinden oluşur.

GÖP’ün Esasları Nelerdir?

  • Gün Öncesi Piyasasına ilişkin piyasa katılımcılarının yükümlülüklerini içeren Gün Öncesi Piyasası Katılım Anlaşması’nı imzalayarak piyasa katılımcısı olan tüm lisans sahibi tüzel kişiler Gün Öncesi Piyasasına katılabilirler.
  • Gün Öncesi Piyasası işlemleri günlük olarak, saatlik bazda gerçekleştirilir. Her bir gün, 00:00’dan başlayıp,ertesi gün 00:00’da sona eren saatlik zaman dilimlerinden oluşur.
  • Gün öncesi piyasası teklifleri bir sonraki günden başlanarak 5 gün sonraya kadar verilebilir.
  • Gün Öncesi Piyasasının uzlaştırılmasında uygulanan fiyat ve miktarlar günlük bazda ve her bir saat için belirlenir.
  • Uzlaştırma hesaplamaları sonucunda piyasa katılımcılarının gün öncesi dengeleme faaliyetlerine ilişkin olarak, bir fatura döneminin her günü için Piyasa İşletmecisi’ne ödeyeceği ya da Piyasa İşletmecisi tarafından piyasa katılımcılarına ödenecek tutarları içeren günlük avans ödeme bildirimi, günlük bazda ertesi gün Piyasa İşletmecisi tarafından merkezi uzlaştırma bankası aracılığı ile ilgili piyasa katılımcılarına duyurulur.
  • Teminat mektupları her gün saat 10:30’a kadar Piyasa İşletmecisine, teminat mektubu dışındaki diğer teminatlar ise saat 11:00’a kadar merkezi uzlaştırma bankasına, piyasa katılımcısı tarafından sunulur.
  • Hafta sonu ve/veya resmi tatil gününden bir önceki iş günü Piyasa İşletmecisi tarafından saat 11:00’da ve 17:00’da olmak üzere iki kez teminat kontrolü yapılır. Saat 17:00’da yapılacak teminat kontrolünde aynı gün saat 11:00’da yapılmış olan teminat kontrolündeki toplam teminat tutarı dikkate alınır.

                a. Piyasa katılımcıları, hafta sonu veya resmi tatilin ilk gününe ilişkin      gün öncesi piyasasına sundukları tekliflerin değerlendirilebilmesi için hafta sonu veya resmi tatil gününden bir önceki iş günü en geç saat 10:30’a kadar teminat mektuplarını, 11:00’a kadar ise teminat mektubu dışındaki diğer teminatlarını sunarak minimum nakit teminatlarını ve toplam teminatlarını tamamlar.

                b. Piyasa katılımcıları, hafta sonu veya resmi tatilin ikinci ve takip eden günlerinde gün öncesi piyasasına sundukları tekliflerin değerlendirilebilmesi için hafta sonu veya resmi tatil gününden bir önceki iş günü saat 17:00’da yapılacak olan teminat kontrolünden önce, en geç saat 16:30’a kadar teminat mektuplarını, 17:00’a kadar ise teminat mektubu dışındaki diğer teminatlarını sunarak minimum nakit teminatlarını ve toplam teminatlarını tamamlar.

Kaynaklar:
1) Fatih Yazıtaş, Genel Enerji Görünümü ve Elektrik Piyasalarına Giriş, DEK Atölye Sunumu
2) EPİAŞ, GÖP Kullanıcı Kılavuzu

Enerji Piyasası Aktörleri Kimlerdir?

Elektrik Piyasası Nasıl İşlemektedir?

 
 
 

1 Yorum

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.